Phán Hạ bước vào câu chuyện bằng một lựa chọn rất lạnh lùng, cô lợi dụng Ôn Hoằng Khoát để trốn khỏi gia đình. Nếu với nhiều người, “gia đình” là nơi trú ẩn, là vòng tay an toàn, là ánh đèn luôn sáng khi quay về, thì với Phán Hạ, đó lại là nguồn cơn của mọi nỗi đau.

Bố mẹ cô chưa từng hỏi cô muốn gì, chưa từng quan tâm cô hạnh phúc hay không. Ngày thi đại học còn chưa kết thúc tương lai còn chưa kịp định hình, cô đã bị đẩy vào một cuộc hôn nhân không tình yêu chỉ vì tiền sính lễ đủ cao. Sự phản kháng của cô, nếu có, cũng chỉ là phản kháng yếu ớt của một cô gái chưa tròn đôi mươi, còn quá non nớt để hiểu hết cái giá của tự do.

Chính vì thế, quyết định tiến gần Ôn Hoằng Khoát ngay từ đầu đã mang theo sự khắc nghiệt không đường lui. Phán Hạ không bước vào mối quan hệ này bằng hy vọng hay mơ mộng, mà bằng ý thức sinh tồn. Cô biết mình đang làm gì, biết mình đang lợi dụng điều gì, và cũng biết rõ nếu thất bại, cô sẽ chẳng còn gì để bấu víu.

Sự giằng xé của Phán Hạ không đến từ việc cô “xấu” hay “ác”, mà đến từ việc cô vừa muốn sống, vừa không chịu nổi cảm giác sống bằng cách làm tổn thương một người tốt.

Ôn Hoằng Khoát xuất hiện trong đời cô như một món quà quá mức dịu dàng của số phận. Thời gian họ quen nhau chỉ được tính bằng ngày và giờ, nhưng sự chở che của anh lại giống như thứ mà cô đã thiếu suốt cả tuổi thơ. Anh không đặt điều kiện, không đòi hỏi hồi đáp, không biến lòng tốt thành công cụ trao đổi. Sáu năm bên nhau, gần như toàn bộ đều là tình cảm thuần khiết, không vụ lợi, anh tốt đẹp đến mức khó tin.

“Chúng ta cùng khóc, chúng ta cùng cười

Chúng ta ngẩng đầu nhìn bầu trời cao rộng

Vẫn còn vài ngôi sao đang tỏa sáng lấp lánh

Chúng ta cùng hát khúc ca của thời gian

Mới chợt hiểu ra chúng ta ôm nhau, rốt cuộc là vì điều gì…” *

Anh vì cô mà kiếm tiền, vì cô mà gánh trách nhiệm, vì cô mà chấp nhận bước vào một mối quan hệ mập mờ đạo đức. Chính sự tử tế ấy lại trở thành con dao sắc nhất cứa vào Phán Hạ, khiến cô không ngừng cảm thấy bản thân hèn hạ, xấu xa, chỉ biết nhận mà không biết trả.

Cao trào giằng xé của Phán Hạ không nằm ở những cuộc cãi vã dữ dội, mà nằm ở khoảnh khắc cô quyết định buông tay. Chia tay không phải vì hết yêu, mà vì cô không chịu nổi việc mình trở thành một dây leo chỉ biết hút lấy sinh lực của người khác để sống. Cô sợ một ngày nào đó khi anh kiệt quệ, cô sẽ không còn lý do gì để tha thứ cho chính mình. Với Phán Hạ, buông tay là cách duy nhất để giữ lại chút nhân tính cuối cùng.

Phán Hạ không phải kiểu nữ chính “đáng yêu” theo nghĩa quen thuộc. Cô không vô tội, cũng không trong trẻo. Cô đến với Ôn Hoằng Khoát trong một hoàn cảnh tệ hại: bỏ nhà ra đi, không tiền bạc, không chỗ dựa, không tương lai. Cảm giác bứt rứt khi đọc truyện không phải là hành động của cô, mà là lý do phía sau những hành động ấy. Phán Hạ không tin vào sự cứu rỗi, không tin “ở hiền gặp lành”. Cô tin rằng nếu không tự nắm lấy cơ hội, số phận sẽ nghiền nát mình không thương tiếc. Phán Hạ là một nhân vật không dễ yêu nhưng cô rất thật.

Phán Hạ giống như một dây leo, trong cái mảnh mai chất chứa chứa sự yếu mềm, nhưng khi đã bám được vào thứ gì thì sẽ bám đến cùng. Không phải vì tham lam, mà vì nếu không bám, cô sẽ rơi. Sự đáng thương của Phán Hạ nằm ở chỗ cô hiểu rõ mình đang bám vào đâu, nhưng vẫn phải làm vậy để tồn tại.

Ôn Hoằng Khoát thì khác. Anh không phải ánh mặt trời rực rỡ, cũng không phải người hùng cứu mỹ nhân. Anh giống ánh trăng cao cao của bầu trời đêm, lạnh lùng xa xăm nhưng ổn định, dịu dàng nhưng không sưởi ấm. Anh nhìn thấy ranh giới, nhìn thấy sai lệch, nhìn thấy nguy cơ, và cũng nhìn thấy tương lai đầy rủi ro. Nhưng anh không đẩy cô đi. Anh giữ khoảng cách nhưng không rời bỏ. Chính mâu thuẫn ấy khiến anh trở thành một nhân vật quá đặc biệt, một người đàn ông quá tốt, đến mức lòng tốt của anh vô tình trở thành nơi trú ẩn để người khác dựa vào mà không thể tự đứng lên.

Những cái nắm tay anh không nắm lại, những món đồ anh mua nhưng tự nhắc mình đó chỉ là trách nhiệm, những lần anh chọn làm điều “đúng” trong khi chính sự đúng đắn ấy lại tạo ra một thứ thân mật nguy hiểm hơn cả đam mê. Đó là sự thân mật giữa người bảo hộ và người được bảo hộ, thứ dễ dàng trượt sang tình yêu lúc nào không hay.

“Bởi vì em gặp được anh đúng lúc

Mới lưu lại được những kí ức đẹp đẽ

Gió thổi hoa rơi dòng lệ tuôn trào

Chỉ bởi vì không muốn chia ly…” *

Phán Hạ yêu anh không ngây thơ. Cô yêu như kẻ khát nước vớ được dòng sông, như người chết đuối ôm lấy khúc gỗ trôi qua. Cô yêu không phải chỉ vì anh hoàn hảo, mà vì anh là người duy nhất trong thế giới của cô không làm tổn thương cô. Khi gia đình có thể bán rẻ cô, xã hội sẵn sàng nuốt chửng cô, chỉ cần một người tử tế cũng đủ để trở thành cả bầu trời.

Ôn Hoằng Khoát yêu cô theo cách khác. Từ ngây ngô anh yêu cô như gánh lấy một trách nhiệm, một món nợ đạo đức, một điều không thể làm ngơ. Anh càng tỉnh táo thì càng đau, càng lý trí thì càng lún sâu. Anh biết mình không nên tiếp tục, nhưng cũng không thể quay đầu. Hai con người ấy không cứu nhau khỏi bùn, họ chỉ nắm tay nhau trong bùn để cùng không chìm nhanh hơn.

Truyện có cái hay chính là không hề tô hồng Phán Hạ. Cô không được viết như nạn nhân hoàn hảo, cũng không bị đẩy thành phản diện. Cô là một con người sống sót bằng bản năng. Mỗi lần cô dịu dàng, ngoan ngoãn, đáng thương, đều mang một sắc thái khác: đó là sự thích nghi, là cách một người phụ nữ học cách trở nên “an toàn” để không bị bỏ rơi.

Ôn Hoằng Khoát thì ngược lại. Anh không biết thích nghi. Anh chỉ biết làm điều đúng. Và chính sự “đúng” ấy từng bước kéo anh ra khỏi vị trí vô can ban đầu. Anh không vượt ranh giới, nhưng ranh giới cứ mờ dần đi theo từng lần anh chọn ở lại.

Tình cảm của họ không bùng nổ nhưng nó rò rỉ. Như nước thấm qua kẽ đá, không ai nhận ra, nhưng đá dần mềm đi. Người đọc nhìn thấy điều mà hai nhân vật cố tình không nhìn: mối quan hệ này không thể mãi dừng ở “người bảo hộ và người được bảo hộ”. Nó đang trượt đi, chậm rãi nhưng chắc chắn. Và khi trượt đến nơi không thể quay lại, sẽ không còn ai vô tội.

Phán Hạ bước vào đời Ôn Hoằng Khoát không như nữ chính lấp lánh, mà như một vết nứt. Một vết nứt đủ để ánh sáng lọt vào, và cũng đủ để mọi thứ bắt đầu sụp đổ. Cô không mang theo tình yêu, cô mang theo nhu cầu sống sót. Cô chọn anh vì anh an toàn không ép cô, không khinh cô, không bỏ rơi cô. Chỉ cần vậy thôi cũng đủ để một người từng bị coi như món hàng trao đổi đặt cả thế giới vào tay anh.

Chúng ta không thể phán xét Phán Hạ là bởi rất nhiều người từng đứng ở ranh giới giống cô. Cô chỉ là người dám đi xa hơn. Ôn Hoằng Khoát thì là kiểu đàn ông khiến người ta vừa muốn dựa vào, vừa muốn tránh xa. Anh không chủ động kéo cô lại gần, anh chỉ đứng yên, để cô từng bước tiến về phía mình.

Câu chuyện này không hỏi họ có yêu nhau không, mà hỏi họ có thể không yêu nhau không. Và khi câu trả lời là không, mọi đúng sai đều trở nên mong manh.

Cuối cùng, điều giữ cho Dây leo và ánh trăng sáng không rơi vào bi kịch tuyệt đối, chính là lòng người. Phán Hạ yêu thật. Ôn Hoằng Khoát cũng yêu thật. Họ không đến với nhau bằng rung động đầu tiên, mà bằng vô số lần không rời bỏ. Không phải vì cần nhau để sống sót, mà vì sau tất cả, họ muốn cùng nhau sống tiếp.

Dây leo cuối cùng không còn phải bám để tồn tại. Ánh trăng cuối cùng không chỉ chiếu từ xa. Họ tìm được nhau không phải như cứu rỗi, mà như lựa chọn.

Ở cùng nhau.

“Bởi vì em được gặp anh đúng lúc

Để lại mười năm đợi chờ

Nếu như được gặp lại nhau thêm lần nữa

Em nghĩ em vẫn nhớ được anh…” *

____

*: Trích bản dịch lời bài hát Đúng lúc gặp được người do Luân Tang thể hiện

*Cover chỉ mang tính chất minh họa cho bài viết