Nếu sau này có một khoảng thời gian nào đó để Lý Đồng có thể ngồi lại, nhìn lại trọn vẹn cuộc đời mình, có lẽ chính nàng cũng không dám tin rằng một người như nàng, sinh ra đã bị tước mất quyền lựa chọn, lại có thể yêu Diệp Đỉnh sâu đến như vậy, sâu đến mức đánh đổi cả bản thân mà không một lần oán trách thành lời.

Trong suy nghĩ của Lý Đồng, điều khiến nàng thấu tận tâm can nhất không phải là việc bị sắp đặt hôn nhân, mà là việc nàng chưa từng được phép nghĩ rằng mình có thể không chấp nhận nó. Ngay từ khi bước chân vào Diệp gia, nàng đã hiểu rất rõ vị trí của mình ở đâu, hiểu rằng mỗi bữa cơm, mỗi mái che, mỗi ngày được tồn tại ở Đồng Thiền Biệt Thự đều là ân huệ. Vì vậy nàng học cách ngoan ngoãn trước khi học cách yêu, học cách nhẫn nhịn trước khi học cách mong cầu.

Nàng yêu Diệp Đỉnh không phải vì hắn hoàn mỹ, mà vì hắn là người duy nhất trong thế giới ấy cho nàng cảm giác mình thuộc về một nơi nào đó, dù cảm giác ấy mong manh và lệ thuộc. Trong mắt Lý Đồng, Diệp Đỉnh vừa là ánh sáng, vừa là xiềng xích, nàng cần hắn để tồn tại, nhưng cũng chính hắn khiến nàng không thể bước ra khỏi số phận đã được định sẵn.

Có những lúc nàng nhìn Diệp Đỉnh do dự, nhìn hắn lưỡng lự trước trách nhiệm, trong lòng nàng không phải oán trách, mà là sợ hãi, sợ rằng nếu ngay cả người được chọn làm phu quân của nàng cũng không muốn lựa chọn nàng, thì nàng còn có thể đi đâu, về đâu trong một xã hội không cho nữ tử con đường lui.

Nỗi đau của Lý Đồng là nỗi đau của một người yêu nhưng không dám yêu hết mình, bởi nàng biết rõ, nếu nàng bộc lộ quá nhiều, nàng sẽ trở thành kẻ đáng thương, kẻ thấp kém, kẻ cần được thương hại, điều mà nàng sợ nhất trong cuộc đời. Nàng thà âm thầm chịu đựng, thà giữ lấy sự đoan trang bề ngoài, còn hơn để lộ ra trái tim đã mệt mỏi đến mức nào.

Thẳm sâu trong suy nghĩ của Lý Đồng, nàng luôn tự hỏi một câu hỏi mà nàng không bao giờ dám thốt ra: nếu nàng không phải con dâu nuôi từ bé, nếu nàng không mang ơn Diệp gia, liệu Diệp Đỉnh có yêu nàng hay không, hay tình cảm của hắn dành cho nàng cũng chỉ là thói quen được hình thành từ sự hiện diện quá lâu của nàng bên cạnh?

Chính câu hỏi ấy khiến nàng vừa muốn rời đi, vừa không đủ dũng khí bước đi, bởi nếu rời đi, nàng sẽ mất tất cả, còn nếu ở lại, nàng ít nhất vẫn còn hắn, dù là theo một cách không trọn vẹn. Lý Đồng hiểu rất rõ, nàng chưa từng tranh giành, chưa từng mơ cao, nhưng chính sự hiểu chuyện ấy lại trở thành lưỡi dao cắt vào lòng nàng mỗi ngày, bởi nàng sống cả đời cho người khác thoải mái, mà quên mất bản thân mình cũng cần được yêu thương.

Khi nghĩ về Diệp Đỉnh, trong lòng nàng không phải chỉ có yêu, mà còn có một nỗi buồn rất sâu, buồn vì biết rằng nàng không thể đòi hỏi hắn giống như những nữ tử khác, buồn vì dù nàng có rời đi hay ở lại, kết cục của nàng cũng đã bị thời đại quyết định từ trước.

Đối với Lý Đồng, hạnh phúc không phải là được yêu cuồng nhiệt, mà chỉ là một khoảnh khắc rất nhỏ, rất hiếm hoi, khi nàng cảm thấy Diệp Đỉnh nhìn nàng như một con người bình đẳng, chứ không phải một phần trong kế hoạch cuộc đời hắn. Và chính vì những khoảnh khắc ít ỏi ấy mà nàng tiếp tục yêu, tiếp tục nhẫn, tiếp tục ở lại, mang theo một nỗi đau không tên, kéo dài suốt cả đời người.

*

Diệp Đỉnh là ai chứ? Là cậu ấm Diệp gia, sinh ra đã đứng cao hơn nàng một bậc, là người mà từ lúc nàng bước chân vào Đồng Thiền Biệt Thự đã được định sẵn sẽ trở thành phu quân của nàng, còn nàng thì chỉ là “con dâu nuôi từ bé”, là một sự tồn tại cần ngoan ngoãn, cần biết điều, cần hiểu rõ thân phận.

Diệp Đỉnh là kiểu đàn ông không xấu, nhưng lại là người khiến người khác đau lòng nhiều nhất mà bản thân hắn không hề chủ ý. Hắn sinh ra trong Diệp gia danh giá, lớn lên giữa những kỳ vọng nặng nề của dòng tộc, được dạy cách kế thừa gia nghiệp, giữ gìn thanh danh, gánh vác trách nhiệm, nhưng chưa từng có ai dạy hắn cách đối diện với một người con gái đã bị định sẵn cho mình từ thuở nhỏ.

Với Diệp Đỉnh, Lý Đồng xuất hiện trong cuộc đời hắn quá sớm, quá lâu, lâu đến mức sự hiện diện của nàng trở thành điều hiển nhiên, là một phần mặc định không cần phải tranh thủ, cũng không cần phải níu giữ, bởi hắn tin rằng nàng sẽ luôn ở đó, giống như vị trí của nàng trong Diệp gia đã được an bài từ trước.

Diệp Đỉnh có quyền lựa chọn nhưng lại không dám chọn, hắn ý thức được Lý Đồng chịu nhiều thiệt thòi, hiểu rõ nàng không có đường lui, nhưng mỗi khi đứng giữa nàng và gia tộc, giữa tình cảm và trật tự đã nuôi lớn mình, hắn lại chọn im lặng hoặc do dự và chính sự do dự ấy là nhát dao âm thầm cắt sâu vào lòng nàng.

Diệp Đỉnh yêu Lý Đồng, nhưng là thứ tình yêu bị giới hạn trong vùng an toàn của bản thân, hắn muốn giữ nàng, nhưng không muốn đánh đổi tất cả để bảo vệ nàng, muốn nàng ở bên, nhưng vẫn mong giữ nguyên vị trí của mình trong gia tộc, vì vậy tình yêu của hắn trở thành một dạng tình cảm vừa chân thật vừa ích kỷ, chân thật ở cảm xúc, ích kỷ ở hành động.

Dưới cái nhìn của Lý Đồng, Diệp Đỉnh không phải kẻ phản bội, mà là người luôn đến chậm hơn một bước trong những khoảnh khắc nàng cần được che chở nhất, hắn không bỏ rơi nàng, nhưng cũng không kéo nàng ra khỏi bờ vực, để rồi nàng buộc phải tự mình gánh lấy mọi tổn thương trong im lặng.

Nếu Lý Đồng là người bị lễ giáo nghiền nát từ bên ngoài, thì Diệp Đỉnh là người bị nó trói buộc từ bên trong, hắn không đủ tàn nhẫn để cắt đứt mối duyên này, nhưng cũng không đủ mạnh mẽ để cùng nàng chống lại thời đại, để rồi cuối cùng, tình yêu giữa hai người trở thành một mối quan hệ đầy tiếc nuối, không phải vì không yêu, mà vì chỉ một người sẵn sàng trả giá, còn người kia thì mãi đứng giữa lằn ranh của bổn phận và khát vọng.

Diệp Đỉnh đại diện cho kiểu nam nhân cận đại điển hình: tưởng rằng mình bất lực vì hoàn cảnh, nhưng thực chất vẫn còn quyền lựa chọn, chỉ là không đủ dũng khí để chịu trách nhiệm cho lựa chọn ấy và chính sự thiếu dũng khí đó đã trở thành nỗi đau lớn nhất mà hắn để lại cho Lý Đồng.

*

Nếu không có sự sắp đặt của người lớn, nếu không có hai chữ “môn đăng hộ đối”, cuộc đời của Lý Đồng có lẽ sẽ trôi đi theo một hướng hoàn toàn khác, nhưng chính vì không có chữ “nếu”, nàng buộc phải lớn lên trong khuôn khổ, buộc phải yêu trong im lặng, buộc phải học cách coi nỗi đau của mình là chuyện hiển nhiên.

Lý Đồng yêu Diệp Đỉnh từ rất sớm, nhưng đó không phải là tình yêu được nuông chiều hay khuyến khích, mà là thứ tình cảm phải giấu kín, phải chôn sâu, phải tự dặn lòng rằng chỉ cần được ở bên hắn, được nhìn hắn lớn lên bình an, nàng đã là người may mắn.

Câu chuyện sẽ chẳng có gì đau khổ nếu Lý Đồng chỉ đơn thuần là thanh mai trúc mã của Diệp Đỉnh, nếu nàng được quyền ngang hàng với hắn mà cãi vã, mà giận hờn, mà bỏ đi khi tủi thân, nhưng nàng không có quyền đó, bởi ngay từ đầu, thân phận đã dạy nàng một điều rất rõ ràng: yêu hắn là bổn phận, không phải lựa chọn.

Cảm giác day dứt đè nén trong “Đồng uyên hôn dị chí” không đến từ những biến cố lớn, mà đến từ từng khoảnh khắc rất nhỏ, khi Lý Đồng nhận ra Diệp Đỉnh có thể do dự trước nàng, có thể phân vân giữa nàng và gia tộc, có thể chần chừ trong những quyết định liên quan đến tương lai của hai người, còn nàng thì không được phép do dự, bởi nếu nàng lùi lại thêm một bước nữa, nàng sẽ chẳng còn gì cả.

Đọc truyện bằng góc nhìn của Lý Đồng, người ta sẽ hiểu rằng nỗi buồn lớn nhất của nàng không phải là bị ép gả, mà là yêu một người luôn có đường lui, trong khi nàng thì không. Nàng không trách Diệp Đỉnh không đủ dũng cảm, cũng không trách lễ giáo phong kiến quá hà khắc, nàng chỉ âm thầm gánh lấy tất cả, bởi nàng hiểu rất rõ, trong thời đại ấy, một nữ tử như nàng sinh ra đã không được phép đòi hỏi hạnh phúc trọn vẹn.

Cái cảm giác man mác, da diết mà đậm sâu khi đọc từng chương truyện thế mà buồn theo một cách rất cận đại, rất thật, rất đau, rất thấm như cách một người con gái sống cả đời vì người khác, yêu cả đời vì người khác, nhưng chưa từng một lần được hỏi rằng: nàng có muốn như vậy hay không.

Đây không chỉ là câu chuyện tình yêu của Diệp Đỉnh và Lý Đồng, mà là câu chuyện của vô số nữ nhân từng tồn tại trong những năm tháng ấy, những người yêu không sai, chỉ là sinh nhầm thời, đặt trái tim mình vào một mối duyên đã được định đoạt từ trước, để rồi cả đời mang theo một nỗi buồn lặng lẽ, không ồn ào, không oán thán, nhưng dai dẳng đến tận cùng.

Hạnh phúc của họ không phải là một cuộc nổi loạn ồn ào chống lại lễ giáo, không phải là sự đoạn tuyệt hoàn toàn với gia tộc, mà là sự thay đổi rất lặng lẽ: Diệp Đỉnh học cách đứng về phía nàng trước khi đứng về phía dòng họ, học cách nói thay vì im lặng, học cách bảo vệ thay vì do dự. Còn Lý Đồng, sau bao năm sống vì người khác, cuối cùng cũng cho phép mình tin rằng tình yêu này không còn là ân huệ, mà là sự đồng hành.

Có thể vết thương của nàng sẽ không bao giờ hoàn toàn biến mất. Có thể những năm tháng đã qua vẫn còn đó như một nỗi buồn mỏng tang dưới đáy mắt. Nhưng từ khoảnh khắc ấy trở đi, nàng không còn là “con dâu nuôi từ bé” sống trong ơn nghĩa, mà là người phụ nữ được yêu và được chọn. Và có lẽ điều đẹp nhất không phải là họ vượt qua được thời đại, mà là trong một thời đại khắc nghiệt như thế, họ vẫn tìm được cách nắm tay nhau thật chặt.

Nếu một ngày nào đó Lý Đồng thật sự có thể ngồi lại, nhìn lại cuộc đời mình, nàng có lẽ vẫn sẽ rơi nước mắt. Nhưng đó không còn là nước mắt của một người cam chịu, mà là nước mắt của một người đã từng yêu rất sâu, từng đau rất nhiều, và cuối cùng, cũng được đáp lại bằng một tình yêu xứng đáng.

Một cái kết không rực rỡ, không ồn ào, nhưng đủ ấm để người đọc tin rằng: dù sinh nhầm thời, Lý Đồng vẫn có một lần được sống cho chính mình.

____

*Cover chỉ mang tính chất minh họa cho bài viết