Ngoài đồng nội có cỏ mọc lan ra,

Sương lộ rơi xuống đậm đà.

Có một người con gái xinh tươi,

Mày đẹp mắt trong đẹp đẽ,

Không hẹn mà tình cờ gặp nhau,

Thật là thích hợp ý nguyện của ta. *

***

Năm mười ba tuổi ấy, tiểu cô nương lang bạt giang hồ đã học được đạo lý đầu tiên của thế gian: muốn sống thì phải giành. Một giọt mỡ heo bôi dưới đế giày của tỷ tỷ múa dẫn đầu, một cú trượt ngã bẽ bàng trước mắt người, thế là chiếc chăn ấm của đêm ấy đổi chủ, mỹ nhân như nguyện biến thành của nàng.

Nàng tưởng đó là vận may, là bước đầu leo lên nơi cao nhất để thoát kiếp nô tỳ, nào ngờ lại gặp một người chỉ nhìn hai lượt đã nói ra câu khiến cả đời lạnh buốt: “Vừa rồi, ta đều đã thấy.”

Câu ấy như lưỡi băng rạch thẳng vào tim, không chỉ vì sợ bị g iết, mà vì lần đầu tiên có một quý nhân nhìn xuyên qua mọi thủ đoạn vụn vặt, nhìn thấy cái cốt lõi đen tối của một tiểu cô nương bị đói rét và nhục nhằn hun thành răng nanh. Nhưng cũng chính từ khoảnh khắc ấy, tiểu cô nương bước vào quỹ đạo của công tử Phù Ung: một kẻ phong nhã như tuyết, thông tuệ như lửa, miệng nở hoa sen mà lòng lại không chịu để người ta chỉ làm một món đồ bị đổi chác.

Công tử Phù Ung ban cho tiểu cô nương một cái tên: Mạn Cơ. Phù Ung khiến Mạn Cơ hiểu rằng trí tuệ không chỉ để thắng, mà còn để cứu; rằng quyền thế không chỉ để sai khiến, mà còn có thể dùng để đặt cho một nô lệ một cái tên, như đặt cho kẻ sắp c hết một hơi thở.

Mạn Cơ, Mạn Cơ..

Tên của một loài cỏ dại vàng vọt mọc lan tràn. Nhưng cỏ dại… cũng có thể mọc xuyên đá.

Hai chữ ấy, ban đầu là lệnh, rồi thành dây neo. Mạn Cơ muốn làm yêu cơ, muốn dùng cái đẹp và cái thân phận mỏng như tơ để bù cho kiếp sống dày như đá. Mạn Cơ còn rất trẻ, tưởng lấy lòng nam nhân là con đường duy nhất; dùng hết khôn vặt để bò lên thảm địa y, dùng hết can đảm để đòi hỏi một “tương lai” từ kẻ nắm vận mệnh thiên hạ.

Nhưng Phù Ung không sủng Mạn Cơ ngay cả khi Mạn Cơ tự dâng. Phù Ung đặt một ranh giới lạnh mà sạch: có thể trêu, có thể bày mưu, có thể dùng Mạn Cơ như một quân cờ, nhưng không muốn Mạn Cơ tự khinh mình. Ở Phù Ung có một thứ tàn nhẫn khác với bạo lực: tàn nhẫn trong việc bắt người ta phải nhìn thẳng vào mình, đứng thẳng lưng lên mà sống. Vì thế “giúp” trong câu chuyện này không chỉ là cứu mạng, mà là kéo một linh hồn khỏi bùn.

Thế nhưng đời không để Mạn Cơ đi theo đường thẳng. Khi Phù Ung rời nước Tề, Mạn Cơ bị đẩy về phía định mệnh ban đầu: công tử Nguy. Nếu Phù Ung là tuyết tan đầu xuân, thì công tử Nguy là đêm ẩm lạnh rình rập sau vách tường, là dục vọng khoác áo quyền lực, là tiếng gào của kẻ vừa muốn được yêu vừa muốn giẫm nát thứ mình yêu. Mạn Cơ trở thành phu nhân của công tử Nguy, nhưng cái danh ấy giống một sợi tơ đỏ buộc vào cổ, không phải vòng hoa.

Trong cung điện lạnh lẽo, giữa những mảnh váy áo bị xé nát, Mạn Cơ hiểu thân xác nữ nhân có thể là chiến trường; mà chiến tranh ấy không cần gươm, chỉ cần một bàn tay. Mạn Cơ sống qua ngày bằng cách thuận, bằng cách giấu, bằng cách học cách không còn cảm giác; bày lời ngon tiếng ngọt để che đi nỗi sợ, lấy “trung thành” như áo giáp, lấy “khéo nói” như dao.

Mạn Cơ nói mong chủ quân được Đàm phu nhân hồi tâm, bởi Mạn Cơ biết với công tử Nguy, chỉ có một người hắn không dám bẻ gãy: Đàm công chúa. Hắn ta có thể g iết kẻ khác, nhưng trước một người sẵn sàng c hết để khỏi thuộc về hắn, hắn ta lại bất lực. Mạn Cơ quan sát cái bất lực ấy như quan sát một khe hở trên tường thành, và chính khe hở ấy sau này cứu Mạn Cơ.

Khi bị dồn tới giới hạn, Mạn Cơ mới thốt ra câu mà trước đó chẳng dám nghĩ: “Mạn Cơ chính là chủ nhân của chính Mạn Cơ.” Câu ấy khiến công tử Nguy phát đ iên, nhưng cũng khiến Mạn Cơ sống lại: một kẻ đã xác lập quyền sở hữu lên bản thân thì từ đó trở đi không còn dễ bị mua bán nữa, dù vẫn có thể bị bắt, bị đánh, bị ném vào ngục tối.

Và rồi Phù Ung trở lại. Phù Ung trở lại không theo cách của anh hùng cưỡi gió, mà theo cách của kẻ bị đánh gãy chân, bị đẩy xuống bùn, thân dính m áu bẩn, thở còn không đều. Nhưng chính sự sa cơ ấy mới là bước ngoặt thật sự của tình yêu.

Trước đó, Mạn Cơ yêu Phù Ung phần nhiều là yêu cái bóng “quý nhân” phong nhã, cao sang, có thể đổi vận cho mình. Đến khi Phù Ung nằm đó, tàn phế, sống nhờ một nắm kê, Mạn Cơ mới hiểu Mạn Cơ muốn gì: muốn từ kẻ bị cứu trở thành kẻ cứu; muốn tình và dục của chính mình có nơi đặt xuống, không phải vì cầu sinh, mà vì lựa chọn.

Sóng gió của họ bắt đầu từ đây: không chỉ là truy binh, là thuyền chìm, là mũi tên g iết c hết hộ vệ thân tín, là ngục cung Lâm Tri, là những ổ hồ ly trắng làm lộ chỗ nấp, là việc bị lôi tới trước lưỡi dao ở quảng trường; mà là những trận chiến thầm lặng hơn: cuộc chiến của lòng tự trọng, của ghen tuông, của danh phận, của “nô” và “quân”.

Phù Ung là người biết dùng mưu, nhưng mưu của Phù Ung không phải chỉ để thắng thiên hạ, mà để thắng cái hèn yếu trong lòng người. Phù Ung từng dùng lời đồn “thần nữ” để lay động Thái tử, từng tính đường rút sang nước Ngụy, từng dám xé văn thư hai tòa thành trước mặt sứ giả, bởi Phù Ung hiểu một điều: nếu đổi Mạn Cơ lấy thành, có thể có binh, có đất, nhưng sẽ mất thứ làm Phù Ung còn là con người.

Cái đáng sợ của Phù Ung không nằm ở chỗ thông tuệ, mà ở chỗ kiên quyết, hắn kiên quyết không để mình rơi xuống cùng một vực với công tử Nguy.

Trong những ngày lộc huyết hoàn áp bức cơ thể hắn nóng nảy rạo rực, Phù Ung nhịn không phải vì không ham muốn, mà vì sợ trong dục vọng sẽ vô tình tái hiện bạo lực. Phù Ung nói “kính trọng”, nói “đừng tự khinh”, nói “phải đứng thẳng”, nghe như đạo lý, nhưng thực ra là một lời cầu xin: cầu xin Mạn Cơ đừng biến Phù Ung thành kẻ chỉ biết lấy thân thể Mạn Cơ làm chứng cứ cho quyền lực.

Phù Ung hiểu quá rõ, một nữ nhân bị dùng làm chiến lợi phẩm sẽ không bao giờ thực sự thuộc về ai, kể cả chính nàng. Cho nên Phù Ung vừa dịu dàng vừa tàn nhẫn: dịu dàng trong ôm ấp, tàn nhẫn trong việc bắt Mạn Cơ gọi chữ “yêu” mà không kèm chữ “nô”; bắt Mạn Cơ nhìn thẳng vào ghen, vào khát vọng, vào sự thật rằng Mạn Cơ muốn Phù Ung như một người đàn bà muốn một người đàn ông, chứ không phải một nô lệ cầu một mái nhà.

Mạn Cơ nàng như lá cỏ tranh ngoài đồng hoang vừa mềm vừa sắc. Nàng mềm ở thân phận, ở thói quen cúi đầu, ở những năm bị bạo lực hun đúc nàng thành phản xạ “sống sót”, sắc ở chỗ không ngừng học, không ngừng chuyển hóa. Mạn Cơ khởi đầu bằng một giọt mỡ heo, bằng mưu vặt của kẻ thấp cổ, nhưng càng về sau càng đi tới mưu lớn của kẻ đã biết tự quyết.

Mạn Cơ dám đóng vai “tiên nữ” lừa thợ săn để cứu mạng; dám nôn thẳng lên người công tử Nguy để giữ thân thể không bị xúc phạm thêm, dám tuyệt thực để giành lại quyền bất khả xâm phạm; dám nói “Mạn Cơ là chủ nhân của Mạn Cơ” trong ngục tối, nàng dám đối diện với Đàm công chúa và từ chối một đời an ổn, bởi Mạn Cơ muốn không phải “được cứu” mà là “được chọn”. Đó là sự chuyển biến đáng quý nhất của nàng, từ kẻ sống nhờ lòng người thành kẻ dám sống nhờ lòng mình.

Nhưng chính vì vậy, Mạn Cơ cũng là nguồn sóng gió. Mạn Cơ ghen, Mạn Cơ sợ, Mạn Cơ tự ti, Mạn Cơ muốn làm vương hậu vì sợ bị chà đạp, rồi lại từ chối vương hậu vì sợ phải nhìn Phù Ung yêu người khác. Mạn Cơ không phải kiểu nữ chính “thuần thiện”, Mạn Cơ là người thật, nàng từng bẩn, từng độc, từng mềm yếu; nhưng cũng chính vì “thật” mà tình yêu của Mạn Cơ có sức nặng.

Khi Mạn Cơ ôm Phù Ung và nói “Mạn Cơ muốn người”, Mạn Cơ đang cởi bỏ chiếc gông xiềng “nô tỳ” cuối cùng: không xin, mà lấy. Lấy bằng sự thừa nhận dục vọng của chính mình, lấy bằng lời nói thẳng, lấy bằng việc tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn.

Cái đẹp của truyện nằm ở sự đảo chiều của quyền lực. Ban đầu, Mạn Cơ bò trên thảm để cầu sống; về sau, Mạn Cơ đứng trong triều để cứu một quốc sĩ; ban đầu Mạn Cơ dùng sắc dụ để đổi vận; về sau Mạn Cơ dùng lời thẳng để đổi lòng; ban đầu Phù Ung là “quý nhân” nhìn Mạn Cơ hai lượt; về sau Phù Ung là “vương” bị Mạn Cơ kéo áo đến thất thố, còn Mạn Cơ khóc vì sợ Phù Ung sẽ thuộc về người khác.

Tình yêu của họ không phải thứ “định mệnh sẵn có” mà là thứ được đúc từ tổn thương, từ tự trọng, từ những lần lựa chọn khó khăn hơn cả sống c hết. Nó lãng mạn ở chỗ hai người đều từng ở bên bờ vực: Mạn Cơ bị bán như hàng, Phù Ung bị đánh gãy như khúc gỗ; nhưng họ vẫn chọn nhau không vì hoàn hảo, mà vì trong mắt nhau nhìn thấy phần người còn sót lại.

Họ cũng không phải “cứu rỗi” theo kiểu thanh tẩy: Mạn Cơ không được biến thành thánh nữ, Phù Ung không được biến thành thánh quân từ đầu; họ chỉ học cách bớt làm tổn thương nhau, bớt tự khinh nhau, và dần dần biết rằng tình yêu không phủ nhận dục vọng mà đặt dục vọng vào nơi có lòng tôn trọng.

Cái hay của truyện không nằm ở việc Phù Ung xưng vương hay Mạn Cơ trở thành vương hậu, mà ở câu hỏi âm thầm xuyên suốt: một người từng bị coi là “nô” có thể trở thành “chủ nhân” của đời mình không và một người sinh ra đã là “vương tôn” có thể yêu mà không biến tình yêu thành chiếm hữu không.

Phù Ung trả lời bằng cách làm kẻ mạnh mà không bạo, bằng cách dùng quyền lực để bảo vệ chứ không để thỏa dục. Mạn Cơ trả lời bằng cách dám nói “Mạn Cơ muốn”, dám ghen, dám yêu, dám chịu trách nhiệm, dám đứng lên khỏi thói quen quỳ.

Trong thiên hạ nơi mỹ nhân bị định danh là họa thủy, truyện lại viết một con đường ngược: họa thủy không nhất thiết làm loạn nước, nếu người cầm nước đủ sáng và nếu người mang danh họa thủy đủ can đảm để làm người. Sao và trăng cùng hòa hợp, không phải vì trời ưu ái, mà vì trong bóng tối nhất, họ vẫn tìm thấy nhau và chọn không buông tay.

____

*: Trích Kinh thi

*Cover chỉ mang tính chất minh họa cho bài viết